Göktürkler ve Uygurlar · Kişi

Kapgan Kağan

II. Göktürk Kağanlığı’nı en geniş sınırlarına ulaştıran savaşçı kağan.

Kapgan Kağan (Çince kaynaklarda Mochuo), İlteriş Kutluk Kağan’ın kardeşidir ve 692’den 716’ya kadar II. Göktürk Kağanlığı’nı yönetti. Döneminde Göktürkler Kırgızları, Türgişleri ve Karlukları yendi, Soğdiana’ya kadar sefer yaptı ve Tang Çin’ine sürekli baskı uyguladı. Devlet onun zamanında en geniş sınırlarına ulaştı; ama sert yönetimi boyların isyanına yol açtı ve kendisi de bir pusuda öldürüldü.

İçindekiler
  1. Tahta çıkışı
  2. Çin politikası
  3. Batı seferleri
  4. Ölümü
  5. Mirası
  6. Soy ağacı
  7. Kaynakça

Tahta çıkışı

Kutluk öldüğünde oğulları Bilge ve Kül Tigin küçük yaştaydı. Bozkır töresinde tahtın kardeşe geçmesi olağandı; Kapgan böylece kağan oldu. Tonyukuk onun döneminde de devletin baş danışmanı olarak kaldı.

Çin politikası

Kapgan, Tang hanedanının iç karışıklıklarından, özellikle İmparatoriçe Wu Zetian dönemindeki çatışmalardan yararlandı. 696’da Kıtanlar Çin’e karşı ayaklanınca Kapgan, Çin’e yardım etmek karşılığında Hebei bölgesine yerleştirilmiş Türk ailelerinin geri verilmesini, tohumluk tahıl ve demir aletler istedi ve bunları aldı. 698’de, kızının bir Tang prensiyle evlendirilmesi için gönderilen damadın Wu hanedanından olmasına öfkelenip Hebei’ye büyük bir akın yaptı.

Batı seferleri

Kül Tigin Yazıtı, Kapgan dönemindeki zaferleri genç prensin kahramanlıkları üzerinden anlatır. 710’da Kögmen (Sayan) dağlarını karları yararak aşan Göktürk ordusu Kırgızları yendi; Kırgız kağanı öldürüldü. 711’de Altay dağlarının ötesinde, Bolçu’da Türgişler yenildi ve Türgiş kağanı Saqal hayatını kaybetti. Ardından Göktürk ordusu Sırderya’yı geçerek Soğdiana’ya ve “Demir Kapı”ya kadar ilerledi.

Ölümü

Kapgan’ın ağır yönetimi ve sürekli seferler, Oğuz, Karluk ve Bayırku gibi boyların isyanına yol açtı. 716’da Bayırkulara karşı yaptığı seferden dönerken Tula ırmağı yakınında bir pusuya düştü ve öldürüldü. Kesik başı Tang başkentine gönderildi. Oğlu İnel (Bögü) Kağan tahta çıktıysa da Kül Tigin bir darbeyle onu ve Kapgan’ın ailesini ortadan kaldırıp ağabeyi Bilge’yi kağan yaptı.

Mirası

  • II. Göktürk Kağanlığı onun döneminde en geniş topraklarına ulaştı.
  • Aşırı merkeziyetçi ve sert yönetiminin yol açtığı isyanlar, devletin ilerideki zayıflığının da habercisiydi.

Soy ağacı

Aşina hanedanı · Göktürk kağanlarıI. Kağanlık kurucuları kardeştir; II. Kağanlık’ı kuran Kutluk kolu da Aşina soyundandır. İki kol arasındaki kuşaklar kaynaklarda kesin değildir.

Altı çizili adlar kendi maddesine açılır. Yıllar hüküm süresini, “ö.” ölüm yılını gösterir. Geniş ağaçlar yana kaydırılır.

Kaynakça

  • Talat Tekin, Orhon Yazıtları, TDK.
  • Jiu Tang shu, 194. bölüm; Xin Tang shu, 215. bölüm.
  • Ahmet Taşağıl, Gök-Türkler, TTK.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Kapgan Kağan için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →