İçindekiler
Gençliği ve ilk hükümdarlığı
Mehmed, 1432’de Edirne’de II. Murad’ın oğlu olarak doğdu. Küçük yaşta sancakbeyi olarak Amasya ve Manisa’ya gönderildi; Molla Gürânî ve Akşemseddin gibi hocalardan eğitim aldı. II. Murad 1444’te tahtı on iki yaşındaki oğluna bıraktı. Ancak Haçlı ordusunun ilerlemesi üzerine Murad geri dönerek Varna’da Haçlıları yendi ve 1446’da devlet adamlarının isteğiyle tahta yeniden çıktı.
İstanbul’un fethi
Mehmed, 1451’de babasının ölümüyle ikinci kez tahta çıktı. İlk iş olarak İstanbul Boğazı’nın Avrupa yakasında Rumeli Hisarı’nı yaptırdı (1452). Macar usta Urban’a, Bizans surlarını yıkabilecek dev toplar döktürdü. 6 Nisan 1453’te kuşatma başladı.
22 Nisan’da, Haliç’i kapatan zinciri aşmak için yaklaşık yetmiş gemiyi Galata sırtlarından yağlanmış kızaklar üzerinde karadan yürüterek Haliç’e indirdi. Haftalarca süren top atışları ve saldırılardan sonra 29 Mayıs sabahı yapılan genel hücumla şehir alındı. Son Bizans İmparatoru XI. Konstantinos Palaiologos savaşırken öldü. Ayrıntılar için bkz. İstanbul’un Fethi.
Fethin ardından
Mehmed İstanbul’u başkent yaptı. Şehri yeniden doldurmak için Anadolu ve Balkanlardan halk getirtti; Rum Ortodoks patriğini yeniden atayarak farklı dinî toplulukların yönetimini düzenledi. 1463–1470 arasında Fatih Külliyesi’ni ve Sahn-ı Seman medreselerini yaptırdı. Topkapı Sarayı’nın inşası onun döneminde başladı.
Seferleri
- Sırbistan (1459), Mora (1460), Trabzon Rum İmparatorluğu (1461) ve Bosna (1463) Osmanlı topraklarına katıldı.
- 1456’daki Belgrad kuşatması başarısızlıkla sonuçlandı.
- 1473’te Otlukbeli’nde Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’ı yendi.
- 1475’te Kırım Hanlığı Osmanlı himayesine girdi ve Kefe alındı.
- 1480’de Gedik Ahmed Paşa komutasındaki kuvvetler İtalya’da Otranto’yu aldı.
Kişiliği ve kültür
Mehmed, sanata ve bilime ilgi duyan bir hükümdardı. Birçok dil bildiği rivayet edilir; “Avnî” mahlasıyla şiirler yazdı. Venedikli ressam Gentile Bellini’yi İstanbul’a davet ederek 1480’de portresini yaptırdı; bu portre bugün Londra’daki National Gallery’de bulunur. Kendisini Roma imparatorlarının mirasçısı olarak gördü ve “Kayser-i Rum” unvanını kullandı.
Ölümü
Mehmed 1481 baharında Anadolu’ya doğru bir sefere çıktı. Gebze yakınlarındaki Hünkâr Çayırı’nda 3 Mayıs 1481’de öldü. Ölüm sebebi tartışmalıdır: Gut hastalığı, mide rahatsızlığı ya da zehirlenme ileri sürülmüştür. Fatih Camii’nin yanındaki türbesine gömüldü. Ölümünden sonra oğulları Bayezid ve Cem arasında taht mücadelesi çıktı; II. Bayezid padişah oldu.
Mirası
- İstanbul’un fethi, Osmanlı’yı bir imparatorluğa dönüştürdü.
- Kanunnameleri, Osmanlı devlet teşkilatının temel metinlerindendir.
- Türkiye’de en çok anılan tarihî şahsiyetlerden biridir; adı İstanbul’un bir ilçesine ve köprüsüne verilmiştir.
Soy ağacı
Osmanlı hanedanı · Ertuğrul’dan Kanuni’ye
- Ertuğrul Gazi
- Osman Gaziö. 1324
- Orhan Gazi1324–1362
- Süleyman Paşaö. 1357
- I. Murad1362–1389
- Savcı Bey
- I. Bayezid (Yıldırım)1389–1402
- Süleyman Çelebi
- İsa Çelebi
- Musa Çelebi
- I. Mehmed (Çelebi)1413–1421
- II. Murad1421–1451
- II. Mehmed (Fatih)1451–1481
- II. Bayezid1481–1512
- I. Selim (Yavuz)1512–1520
- I. Süleyman (Kanuni)1520–1566
- Şehzade Mustafaö. 1553
- II. Selim1566–1574
- Şehzade Bayezidö. 1561
- I. Süleyman (Kanuni)1520–1566
- I. Selim (Yavuz)1512–1520
- Cem Sultanö. 1495
- II. Bayezid1481–1512
- II. Mehmed (Fatih)1451–1481
- II. Murad1421–1451
- Mustafa Çelebi
- Yakub Çelebiö. 1389
- Alaeddin Paşa
- Orhan Gazi1324–1362
- Osman Gaziö. 1324
Altı çizili adlar kendi maddesine açılır. Yıllar hüküm süresini, “ö.” ölüm yılını gösterir. Geniş ağaçlar yana kaydırılır.
Kaynakça
- Tursun Bey, Târîh-i Ebü’l-Feth; Kritovulos, Tarih.
- Franz Babinger, Mehmed the Conqueror and His Time, Princeton, 1978.
- Halil İnalcık, Fatih Devri Üzerinde Tetkikler ve Vesikalar, TTK.