Osmanlı · Kişi

III. Selim

Nizâm-ı Cedîd ile orduyu ve devleti yenilemeye girişen, Avrupa’da ilk daimî elçilikleri açan, besteci padişah.

III. Selim, Osmanlı’nın Avrupa karşısında geri kaldığını açıkça gören ve köklü bir yenileşmeyi ilk kez bütünlüklü bir program olarak deneyen padişahtır. Tahta çıktığında devlet Rusya ve Avusturya ile ağır bir savaşın içindeydi.

İçindekiler
  1. Nizâm-ı Cedîd
  2. Diplomasi
  3. Musiki ve şiir
  4. Kabakçı ayaklanması
  5. Soy ağacı
  6. Kaynakça

Nizâm-ı Cedîd

“Yeni düzen” anlamına gelen Nizâm-ı Cedîd, padişahın devlet adamlarından topladığı layihalarla (raporlarla) biçimlendi. Avrupa usulüyle eğitilen yeni bir piyade ordusu kuruldu; Levent ve Üsküdar’da kışlalar yapıldı. Bu ordunun giderleri için ayrı bir hazine (İrâd-ı Cedîd) oluşturuldu. Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyun açılarak askerî mühendislik eğitimi başladı; tersane ve top dökümhanesi yenilendi.

Diplomasi

III. Selim, Londra (1793), Viyana, Berlin ve Paris’te daimî elçilikler açtı. Böylece Osmanlı, Avrupa diplomasisini ve siyasetini yakından izlemeye başladı; elçiliklerde yetişen gençler sonraki yenileşme hareketlerinin kadrosu oldu. Napolyon’un 1798’de Mısır’ı işgali Osmanlı-İngiliz-Rus ittifakıyla karşılandı ve Fransızlar 1801’de Mısır’dan çekildi.

Musiki ve şiir

III. Selim, Türk musikisinin en önemli bestecilerinden biridir. Suzidilara makamını o oluşturdu; peşrevleri, saz semaileri ve ilahileri bugün de icra edilir. Mevlevîliğe yakınlığıyla bilinir, “İlhâmî” mahlasıyla şiirler yazdı. Hampartsum notasının geliştirilmesi de onun döneminde, onun desteğiyle olmuştur.

Kabakçı ayaklanması

Yenilikler yeniçeriler ve onları destekleyen çevreler arasında büyük tepki doğurdu. 1807’de Kabakçı Mustafa ayaklanmasıyla tahttan indirildi. Ertesi yıl Alemdar Mustafa Paşa onu yeniden tahta çıkarmak için İstanbul’a yürüdüğünde, IV. Mustafa’nın emriyle sarayda öldürüldü. Yarım kalan yenileşmeyi kuzeni II. Mahmud sürdürdü.

Soy ağacı

Osmanlı hanedanı · II. Selim’den Vahdeddin’eKanuni’nin oğlu II. Selim’den son padişah VI. Mehmed ve son halife Abdülmecid Efendi’ye kadar. 17. yüzyıldan sonra taht çoğu zaman kardeşe ya da amca oğluna geçti (ekberiyet); ağaçta yalnız baba-oğul bağları gösterilir.

  • II. Selim1566–1574
    • III. Murad1574–1595
      • III. Mehmed1595–1603
        • I. Ahmed1603–1617
          • II. Osman (Genç)1618–1622
          • IV. Murad1623–1640
          • İbrahim1640–1648
            • IV. Mehmed (Avcı)1648–1687
              • II. Mustafa1695–1703
                • I. Mahmud1730–1754
                • III. Osman1754–1757
              • III. Ahmed1703–1730
                • III. Mustafa1757–1774
                  • III. Selim1789–1807
                • I. Abdülhamid1774–1789
                  • IV. Mustafa1807–1808
                  • II. Mahmud1808–1839
                    • Abdülmecid1839–1861
                      • V. Murad1876
                      • II. Abdülhamid1876–1909
                      • V. Mehmed Reşad1909–1918
                      • VI. Mehmed Vahdeddin1918–1922
                    • Abdülaziz1861–1876
                      • Abdülmecid Efendihalife 1922–1924
            • II. Süleyman1687–1691
            • II. Ahmed1691–1695
        • I. Mustafa1617–1618 · 1622–1623

Altı çizili adlar kendi maddesine açılır. Yıllar hüküm süresini, “ö.” ölüm yılını gösterir. Geniş ağaçlar yana kaydırılır.

Kaynakça

  • Enver Ziya Karal, Selim III’ün Hatt-ı Hümayunları, TTK.
  • Kemal Beydilli, “Selim III”, TDV İslâm Ansiklopedisi.
  • Stanford J. Shaw, Between Old and New: The Ottoman Empire under Sultan Selim III, Harvard, 1971.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, III. Selim için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →