Göktürkler ve Uygurlar · Kişi

Bögü Kağan

Uygur Kağanlığı’nın hükümdarı; Maniheizmi devlet dini yapan ve Tang Çin’ini isyandan kurtaran kağan.

Bögü Kağan, Uygur Kağanlığı’nın 759–779 arasındaki hükümdarıdır. Tang Çin’ini sarsan An Lushan isyanında Çin’e yardım ederek Luoyang şehrini geri aldı. Luoyang’da tanıştığı Mani rahiplerini başkent Ordu-Balık’a getirip Maniheizmi devlet dini yaptı. Bu karar, Uygurların yerleşik kültür, yazı ve sanat alanındaki büyük dönüşümünü başlattı.

İçindekiler
  1. Tahta çıkışı ve An Lushan isyanı
  2. Maniheizm
  3. Ölümü
  4. Mirası
  5. Soy ağacı
  6. Kaynakça

Tahta çıkışı ve An Lushan isyanı

Bögü, Uygur devletini kuran Kutluk Bilge Kül Kağan’ın torunu ve Moyunçur (Bayan Çor) Kağan’ın oğludur. 755’te başlayan An Lushan isyanı Tang hanedanını çöküşün eşiğine getirmişti; isyancılar iki başkent Chang’an ve Luoyang’ı ele geçirdi. Moyunçur döneminde başlayan Uygur yardımı, Bögü Kağan döneminde de sürdü.

762’de isyancı lider Shi Chaoyi’ye karşı Tang sarayının yardım çağrısına uyan Bögü Kağan, büyük bir orduyla Çin’e indi ve 762 sonunda Luoyang’ı geri aldı. Uygurlar şehri yağmaladı; Çin kaynakları bu dönemde Uygur süvarisinin Çin başkentlerinde ne kadar korkulan bir güç olduğunu anlatır.

Maniheizm

Bögü Kağan, Luoyang’da Mani dininin rahipleriyle tanıştı ve 763’te dört rahibi Ordu-Balık’a götürdü. Karabalgasun Yazıtı’na göre kağan, rahiplerle tartıştıktan sonra Maniheizmi kabul etti ve eski inanca ait tasvirlerin yakılmasını emretti. Maniheizm, Soğdlu tüccarlar ve din adamlarıyla birlikte Uygur sarayında ve şehirlerinde güç kazandı.

Bu değişiklik Uygurlar için yalnız dinî değil, kültürel bir dönüşümdü. Mani dini, et yemeyi ve savaşı sınırlayan öğretileriyle bozkır savaşçı değerlerine ters düşüyordu. Ama aynı zamanda kitap kültürünü, minyatür sanatını ve Soğd kökenli Uygur yazısını getirdi.

Ölümü

779’da Bögü Kağan, Soğdlu danışmanlarının teşvikiyle Çin’e yeni bir sefer yapmaya karar verdi. Eski bozkır geleneklerini savunan veziri Tun Baga Tarkan buna karşı çıktı ve bir darbeyle kağanı, ailesini ve Soğdlu danışmanlarının bir bölümünü öldürttü. Tun Baga Tarkan, Alp Kutluk Bilge Kağan unvanıyla tahta çıktı.

Mirası

  • Uygurların yerleşik şehir kültürüne geçişinde dönüm noktası olan dinî reformu başlattı.
  • Mani dini, Uygur kitap sanatı ve yazısının gelişmesini sağladı; Turfan’da bulunan Uygur Mani minyatürleri bu mirasın ürünüdür.

Soy ağacı

Yağlakar hanedanı · Uygur kağanları

  • Kutluk Bilge Kül Kağan744–747
    • Moyunçur (Bayan Çor)747–759
      • Bögü Kağan759–779

Altı çizili adlar kendi maddesine açılır. Yıllar hüküm süresini, “ö.” ölüm yılını gösterir. Geniş ağaçlar yana kaydırılır.

Kaynakça

  • Karabalgasun Yazıtı (Türkçe, Soğdca ve Çince üç dilli metin).
  • Jiu Tang shu, 195. bölüm.
  • Colin Mackerras, The Uighur Empire According to the T’ang Dynastic Histories, 1972.
  • Peter B. Golden, An Introduction to the History of the Turkic Peoples, 1992.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Bögü Kağan için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →