Hayatı
Geleneksel bilgiye göre Sivrihisar’ın Hortu köyünde doğdu, sonra Akşehir’e yerleşti ve orada imamlık, kadılık ve hocalık yaptı. 1284 dolayında Akşehir’de öldü. Türbesi bugün de Akşehir’dedir; türbenin kapısının kilitli olduğu hâlde çevresinin açık olması, onun mizahına yakışır bir ayrıntı olarak anlatılır. Tarihî kişiliği hakkında belgeler azdır; bu yüzden hayatı büyük ölçüde fıkralar ve halk anlatıları üzerinden bilinir.
Fıkraları
Nasreddin Hoca fıkralarında Hoca bazen bilge, bazen saf, bazen de kurnaz biri olarak karşımıza çıkar. Kılık kıyafete bakarak insana değer verilmesini eleştirdiği “Ye kürküm ye” fıkrası, komşusunun açgözlülüğünü kendi mantığıyla cezalandırdığı “Kazan doğurdu, öldü” fıkrası ve eşeğine ters binmesi en bilinenleridir. Fıkralar, gücü kötüye kullananları ve ikiyüzlülüğü incelikle eleştirir.
Dünyaya yayılması
Nasreddin Hoca fıkraları Türk dünyasının her yerinde bilinir. Özbek ve Uygur Türkleri onu “Afandi”, Kazaklar “Koja Nasr” diye anar. Fıkralar Balkanlardan Orta Doğu’ya, Kafkasya’dan Çin’e kadar pek çok dile çevrildi; bazı ülkelerde Hoca, o halkın kendi kahramanı gibi benimsendi.
Anılması
UNESCO, Nasreddin Hoca’nın doğumunun 800. yılı sebebiyle 1996’yı Uluslararası Nasreddin Hoca Yılı ilan etti. Akşehir’de her yıl Uluslararası Nasreddin Hoca Şenliği düzenlenir. Nasreddin Hoca fıkralarını anlatma geleneği de UNESCO’nun Somut Olmayan Kültürel Miras listesine alınmıştır.
Kaynakça
- Pertev Naili Boratav, Nasreddin Hoca, Edebiyatçılar Derneği.
- Mustafa Duman, Nasreddin Hoca ve 1555 Fıkrası, Heyamola.