Kelimenin kökeni
“Şaman” kelimesi Türkçe değildir; Sibirya’daki Tunguz (Evenki) dilinden Rusça aracılığıyla Avrupa dillerine geçmiştir. Türkçede aynı görevi yapan kişinin adı kamdır. Kaşgarlı Mahmud’un Dîvânu Lugâti’t-Türk’ünde kam “kâhin, büyücü” diye açıklanır.
Kamın görevi
Kam, davulu (tüngür) ve özel giysisiyle törenler yapar, transa geçerek göğe ya da yer altına yolculuk ettiğine inanılırdı. Hastaları iyileştirmek, kaybolan bir şeyi bulmak, ölenin ruhunu öbür dünyaya uğurlamak ve kurban törenlerini yönetmek kamın işleriydi. Altay kamlarının dualarında gök tanrısı Ülgen ve yer altı hâkimi Erlik’e seslenilir; bu inanç Ülgen ve Erlik maddesinde anlatılır.
Gök Tanrı ile ilişkisi
Bazı araştırmacılar eski Türk dinini doğrudan Şamanizm olarak tanımlamıştır. Bugün birçok tarihçi ise iki şeyi ayırır: devletin ve hükümdarın resmî inancı olan Gök Tanrı inancı ile halk arasında yaşayan kamlık uygulamaları. Orhun Yazıtları’nda Tanrı, Yer-Sub ve Umay anılır ama kamlardan söz edilmez. Bu nedenle Şamanizm, Türk inanç dünyasının bir katmanı olarak görülür.
Bugün
Altay, Tuva, Hakas ve Yakut (Saha) Türklerinde kamlık gelenekleri bugün de yaşamaktadır. İslam’ı kabul eden Türk topluluklarında ise bu geleneğin bazı izleri halk kültüründe sürmüştür: baksıların Kazak ve Kırgız müziğindeki yeri, ocak kültü, ağaçlara bez bağlama ve nazar inançları bunlara örnek gösterilir. Bu izlerin hangisinin doğrudan Şamanizm’den geldiği ise ayrıca tartışılır.
Kaynakça
- Abdülkadir İnan, Tarihte ve Bugün Şamanizm: Materyaller ve Araştırmalar, TTK, 1954.
- Mircea Eliade, Şamanizm, çev. İsmet Birkan, İmge.
- Jean-Paul Roux, Türklerin ve Moğolların Eski Dini, Kabalcı.