Osmanlı · Kişi

II. Mahmud

Yeniçeri Ocağı’nı kaldırıp yeni bir ordu kuran, devleti merkezîleştiren ve Tanzimat’ın yolunu açan reformcu padişah.

II. Mahmud, amcasının oğlu III. Selim’in öldürüldüğü kanlı bir ayaklanmanın ardından tahta çıkan ve otuz bir yıllık saltanatında Osmanlı’yı modern bir devlete dönüştürmeye girişen padişahtır. Tarihçiler onu çoğu zaman Tanzimat’ın asıl hazırlayıcısı sayar.

İçindekiler
  1. Zor bir başlangıç
  2. Vaka-i Hayriye
  3. Yenilikler
  4. Mirası
  5. Soy ağacı
  6. Kaynakça

Zor bir başlangıç

1808’de Alemdar Mustafa Paşa’nın desteğiyle tahta çıktı. Aynı yıl ayanlarla imzalanan Sened-i İttifak, merkezî otoritenin taşradaki güçlü eşraf karşısında ne kadar zayıfladığını gösteriyordu. Saltanatı boyunca Sırp ve Yunan ayaklanmaları, Rusya ile savaşlar ve Mısır valisi Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın isyanıyla uğraştı. Yunanistan 1830’da bağımsız oldu.

Vaka-i Hayriye

Yıllarca dikkatle hazırlık yapan II. Mahmud, 1826’da yeni bir ordu birliği kurmak istedi. Yeniçerilerin isyan etmesi üzerine halkın ve ulemanın desteğini aldı; Yeniçeri Ocağı 15 Haziran 1826’da kaldırıldı. Bu olay “hayırlı olay” anlamında Vaka-i Hayriye diye anıldı. Yerine Asâkir-i Mansûre-i Muhammediyye adlı yeni ordu kuruldu.

Yenilikler

Divan’ın yerine nezaretler (bakanlıklar) kuruldu; bugünkü bakanlıkların temeli böyle atıldı. İlk resmî gazete Takvîm-i Vekâyi 1831’de çıktı. Tıbbiye ve Harbiye’nin temelleri atıldı, yurt dışına öğrenci gönderildi. Kıyafette sarığın yerini fes ve setre aldı. Nüfus sayımı yapıldı, tımar sistemi tasfiye edildi.

Mirası

II. Mahmud öldüğünde Mehmed Ali Paşa’nın orduları Anadolu’da ilerliyordu ve devlet ağır bir bunalımdaydı. Yine de onun kurduğu kurumlar, oğlu Abdülmecid’in 1839’da ilan ettiği Tanzimat Fermanı’nın zeminini hazırladı. Şair ve hattat olarak da bilinir; “Adlî” mahlasıyla şiirler yazdı.

Soy ağacı

Osmanlı hanedanı · II. Selim’den Vahdeddin’eKanuni’nin oğlu II. Selim’den son padişah VI. Mehmed ve son halife Abdülmecid Efendi’ye kadar. 17. yüzyıldan sonra taht çoğu zaman kardeşe ya da amca oğluna geçti (ekberiyet); ağaçta yalnız baba-oğul bağları gösterilir.

  • II. Selim1566–1574
    • III. Murad1574–1595
      • III. Mehmed1595–1603
        • I. Ahmed1603–1617
          • II. Osman (Genç)1618–1622
          • IV. Murad1623–1640
          • İbrahim1640–1648
            • IV. Mehmed (Avcı)1648–1687
              • II. Mustafa1695–1703
                • I. Mahmud1730–1754
                • III. Osman1754–1757
              • III. Ahmed1703–1730
                • III. Mustafa1757–1774
                • I. Abdülhamid1774–1789
                  • IV. Mustafa1807–1808
                  • II. Mahmud1808–1839
                    • Abdülmecid1839–1861
                      • V. Murad1876
                      • II. Abdülhamid1876–1909
                      • V. Mehmed Reşad1909–1918
                      • VI. Mehmed Vahdeddin1918–1922
                    • Abdülaziz1861–1876
                      • Abdülmecid Efendihalife 1922–1924
            • II. Süleyman1687–1691
            • II. Ahmed1691–1695
        • I. Mustafa1617–1618 · 1622–1623

Altı çizili adlar kendi maddesine açılır. Yıllar hüküm süresini, “ö.” ölüm yılını gösterir. Geniş ağaçlar yana kaydırılır.

Kaynakça

  • Enver Ziya Karal, Osmanlı Tarihi, c. V, TTK.
  • Kemal Beydilli, “Mahmud II”, TDV İslâm Ansiklopedisi.
  • Bernard Lewis, Modern Türkiye’nin Doğuşu, TTK.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, II. Mahmud için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →