Bir rüya ile başlayan yolculuk
İstanbul’da, saray kuyumcubaşı Derviş Mehmed Zıllî’nin oğlu olarak doğdu. İyi bir medrese ve saray eğitimi aldı; hafız oldu, musiki öğrendi. Kendi anlattığına göre 1630’da gördüğü bir rüyada Peygamber Efendimizden “şefaat” dileyecekken heyecandan “seyahat” demiş; Peygamber de ona hem şefaati hem seyahati müjdelemiştir. Evliya bu rüyayı ömür boyu sürecek yolculuğunun başlangıcı sayar.
Gezileri
Evliya, İstanbul’u ayrıntılı biçimde anlattıktan sonra Anadolu, Kafkasya, İran, Balkanlar, Kırım, Mısır, Sudan ve Hicaz’ı dolaştı. 1665’te bir Osmanlı elçilik heyetiyle Viyana’ya gitti. Seferlere katıldı, valilerin yanında görev aldı; gittiği her yerde kaleleri, camileri, çarşıları, hamamları, dilleri ve halkın yaşayışını not etti.
Seyahatnâme
On ciltlik Seyahatnâme, Türk edebiyatının en uzun ve en renkli eserlerinden biridir. Evliya’nın anlatımı zaman zaman abartılı ve mizahidir; ama verdiği bilgiler bugün tarihçiler, dilbilimciler ve mimarlar için eşsiz bir kaynaktır. Eserde pek çok dilden kelime ve cümle örnekleri de bulunur. Yazma nüshaları Topkapı Sarayı Kütüphanesi’nde korunmaktadır.
Anılması
UNESCO, doğumunun 400. yılı sebebiyle 2011’i Evliya Çelebi Yılı ilan etti. Seyahatnâme’nin bir nüshası UNESCO Dünya Belleği listesindedir.
Kaynakça
- Evliya Çelebi, Seyahatnâme, haz. Robert Dankoff, Seyit Ali Kahraman, Yücel Dağlı, YKY.
- Robert Dankoff, Evliya Çelebi Okuma Sözlüğü, YKY.
- Mücteba İlgürel, “Evliya Çelebi”, TDV İslâm Ansiklopedisi.