Türk–İslam · Kişi

Fârâbî

Aristo’dan sonra “ikinci öğretmen” sayılan, mantık, siyaset ve musiki üzerine eserleriyle İslam felsefesinin kurucularından büyük düşünür.

Ebû Nasr Muhammed el-Fârâbî, İslam felsefesinin kurucu isimlerinden biridir. Aristo’nun eserlerini öyle derinlemesine yorumladı ki, İslam dünyasında Aristo “birinci öğretmen”, Fârâbî ise “ikinci öğretmen” (Muallim-i Sânî) diye anıldı. Mantık, siyaset, ahlak ve musiki alanında yazdığı eserler yüzyıllar boyunca okundu.

İçindekiler
  1. Hayatı
  2. Erdemli şehir
  3. Bilimlerin sınıflandırılması
  4. Musiki
  5. Kaynakça

Hayatı

Seyhun (Siriderya) kıyısındaki Fârâb (Otrar) bölgesinde, bugünkü Kazakistan topraklarında doğdu. Kaynakların çoğu onun Türk kökenli olduğunu kaydeder. Gençliğinde Bağdat’a giderek mantık ve felsefe öğrendi. Ömrünün son yıllarını Halep’te Hamdânî hükümdarı Seyfüddevle’nin sarayında geçirdi ve 950’de Şam’da öldü. Sade bir hayat sürdüğü, saray zenginliğine ilgi göstermediği anlatılır.

Erdemli şehir

En tanınmış eseri el-Medînetü’l-Fâzıla (Erdemli Şehir), insanların mutluluğa ancak bilgi ve erdem üzerine kurulu bir toplumda ulaşabileceğini anlatır. Fârâbî’ye göre iyi bir yönetici bilge, adil ve halkını mutluluğa götürmeyi amaçlayan biri olmalıdır. Bu düşünceler, Kutadgu Bilig gibi Türk siyasetnameleriyle de akrabadır.

Bilimlerin sınıflandırılması

İhsâü’l-Ulûm (Bilimlerin Sayımı) adlı eserinde bilimleri dil, mantık, matematik, fizik, metafizik ve siyaset gibi bölümlere ayırdı. Bu eser Latinceye çevrilerek Avrupa’daki üniversite eğitimini de etkiledi. Sonraki büyük filozof İbn Sînâ, Aristo’nun metafiziğini ancak Fârâbî’nin bir şerhini okuduktan sonra anladığını söyler.

Musiki

Fârâbî büyük bir musiki kuramcısıydı. Kitâbü’l-Mûsîka’l-Kebîr’de sesleri, aralıkları ve çalgıları bilimsel bir yöntemle inceledi. Ud ve kanun gibi çalgıları iyi çaldığı, müziğiyle dinleyenleri güldürüp ağlattığı anlatılır.

Kaynakça

  • Hilmi Ziya Ülken, Fârâbî, Kanaat.
  • Hüseyin Atay, Fârâbî ve İbn Sînâ’ya Göre Yaratma, AÜ İlahiyat Fakültesi.
  • Mahmut Kaya, “Fârâbî”, TDV İslâm Ansiklopedisi.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Fârâbî için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →