Türk–İslam · Kişi

Satuk Buğra Han

Karahanlı hükümdarı; İslam’ı kabul eden ilk Türk hükümdarı olarak anılır.

Satuk Buğra Han, Karahanlı Devleti’nin hükümdarıdır ve İslam’ı kabul eden ilk Türk hükümdarı olarak bilinir. İslami adı Abdülkerim’dir. Onun döneminde İslamiyet Karahanlı Türkleri arasında hızla yayıldı ve Türk–İslam devlet geleneğinin temelleri atıldı. 955’te öldü; mezarı bugün Doğu Türkistan’da, Kaşgar yakınlarındaki Artuş’tadır.

İçindekiler
  1. İslam’a geçişi
  2. Hükümdarlığı
  3. Ölümü
  4. Mirası
  5. Kaynakça

İslam’a geçişi

Satuk’un hayatına dair bilgilerin önemli bir kısmı, sonradan yazılmış menkıbelerden (Tezkire-i Buğra Han) ve Arap–Fars tarihçilerinden gelir. Bu anlatımlara göre Satuk, Karahanlı hanedanından genç bir prensti ve amcası Oğulçak’ın himayesinde büyüdü. Samani topraklarından Kaşgar’a gelen Müslüman tüccar ve dervişlerle tanışarak gizlice İslam’ı kabul etti.

Menkıbede Satuk’un on iki yaşında av sırasında konuşan bir tavşanın yol göstermesiyle bir Müslüman tüccara ulaştığı anlatılır; bu tür olağanüstü unsurlar, olayın halk hafızasında nasıl kutsallaştığını gösterir. Amcası Oğulçak onun Müslüman olduğunu öğrenince aralarında çatışma çıktı. Satuk, Müslüman olan destekçileriyle birlikte amcasını yenip Kaşgar’ı ele geçirdi ve “Buğra Han” unvanıyla hükümdar oldu.

Hükümdarlığı

Satuk Buğra Han, Kaşgar merkezli devletinde İslam’ı resmî din olarak benimsedi. Arap tarihçi İbnü’l-Esir, 960 yılında “iki yüz bin çadır Türk”ün İslam’ı kabul ettiğini kaydeder; bu, Satuk’un ölümünden hemen sonra oğulları döneminde gerçekleşen büyük dönüşümün yansımasıdır. Karahanlılar böylece Türk boylarının toplu olarak İslam’a girdiği ilk büyük devlet oldu.

Ölümü

Satuk Buğra Han 955’te öldü. Yerine oğlu Musa (Baytaş) geçti; İslamiyet onun döneminde devletin bütün kesimlerine yayıldı. Artuş’taki türbesi yüzyıllarca ziyaret yeri oldu.

Mirası

  • Türklerin İslam dünyasıyla bütünleşmesinin sembol ismidir.
  • Onun başlattığı süreç, Kutadgu Bilig ve Divanu Lügati’t-Türk gibi Karahanlı eserlerine uzanan kültürel birikimi doğurdu.

Kaynakça

  • İbnü’l-Esir, el-Kâmil fi’t-Târîh.
  • Reşat Genç, Karahanlı Devlet Teşkilatı, TTK.
  • Ömer Soner Hunkan, Türk Hakanlığı (Karahanlılar), 2007.
  • TDV İslâm Ansiklopedisi, “Karahanlılar” maddesi.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Satuk Buğra Han için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →