İslam’a geçişi
Satuk’un hayatına dair bilgilerin önemli bir kısmı, sonradan yazılmış menkıbelerden (Tezkire-i Buğra Han) ve Arap–Fars tarihçilerinden gelir. Bu anlatımlara göre Satuk, Karahanlı hanedanından genç bir prensti ve amcası Oğulçak’ın himayesinde büyüdü. Samani topraklarından Kaşgar’a gelen Müslüman tüccar ve dervişlerle tanışarak gizlice İslam’ı kabul etti.
Menkıbede Satuk’un on iki yaşında av sırasında konuşan bir tavşanın yol göstermesiyle bir Müslüman tüccara ulaştığı anlatılır; bu tür olağanüstü unsurlar, olayın halk hafızasında nasıl kutsallaştığını gösterir. Amcası Oğulçak onun Müslüman olduğunu öğrenince aralarında çatışma çıktı. Satuk, Müslüman olan destekçileriyle birlikte amcasını yenip Kaşgar’ı ele geçirdi ve “Buğra Han” unvanıyla hükümdar oldu.
Hükümdarlığı
Satuk Buğra Han, Kaşgar merkezli devletinde İslam’ı resmî din olarak benimsedi. Arap tarihçi İbnü’l-Esir, 960 yılında “iki yüz bin çadır Türk”ün İslam’ı kabul ettiğini kaydeder; bu, Satuk’un ölümünden hemen sonra oğulları döneminde gerçekleşen büyük dönüşümün yansımasıdır. Karahanlılar böylece Türk boylarının toplu olarak İslam’a girdiği ilk büyük devlet oldu.
Ölümü
Satuk Buğra Han 955’te öldü. Yerine oğlu Musa (Baytaş) geçti; İslamiyet onun döneminde devletin bütün kesimlerine yayıldı. Artuş’taki türbesi yüzyıllarca ziyaret yeri oldu.
Mirası
- Türklerin İslam dünyasıyla bütünleşmesinin sembol ismidir.
- Onun başlattığı süreç, Kutadgu Bilig ve Divanu Lügati’t-Türk gibi Karahanlı eserlerine uzanan kültürel birikimi doğurdu.
Kaynakça
- İbnü’l-Esir, el-Kâmil fi’t-Târîh.
- Reşat Genç, Karahanlı Devlet Teşkilatı, TTK.
- Ömer Soner Hunkan, Türk Hakanlığı (Karahanlılar), 2007.
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Karahanlılar” maddesi.