Osmanlı · Kişi

Pîrî Reis

1513 dünya haritası ve Kitâb-ı Bahriyye ile denizcilik tarihine geçen Osmanlı denizcisi ve haritacısı.

Pîrî Reis, 16. yüzyılın büyük Osmanlı denizcisi ve haritacısıdır. 1513’te çizdiği dünya haritası, Amerika kıyılarını gösteren en eski haritalardan biri olarak dünyanın her yerinde ilgi görür. Akdeniz’in kıyılarını, limanlarını ve rüzgârlarını ayrıntılı biçimde anlatan Kitâb-ı Bahriyye ise denizcilik tarihinin başyapıtlarındandır.

İçindekiler
  1. Denizciliğe başlangıç
  2. 1513 haritası
  3. Kitâb-ı Bahriyye
  4. Hint Okyanusu
  5. Anılması
  6. Kaynakça

Denizciliğe başlangıç

Gelibolu’da doğdu. Ünlü denizci Kemal Reis’in yeğeniydi ve gençliğinde onunla birlikte Akdeniz’de seferlere katıldı. II. Bayezid döneminde Venedik’e karşı yapılan deniz savaşlarında bulundu. Bu yıllarda Akdeniz’in her köşesini yakından tanıdı.

1513 haritası

Pîrî Reis 1513’te Gelibolu’da ceylan derisi üzerine bir dünya haritası çizdi. Haritanın kenarındaki notlarda, aralarında Kristof Kolomb’un bir haritasının da bulunduğu yaklaşık yirmi kaynaktan yararlandığını yazar. Haritanın bugün yalnızca Atlas Okyanusu’nu, Avrupa ve Afrika’nın batı kıyılarını ve Güney Amerika’yı gösteren parçası elimizdedir. 1929’da Topkapı Sarayı’nda bulunan harita bugün Topkapı Sarayı Müzesi’ndedir.

Kitâb-ı Bahriyye

1521’de tamamladığı ve 1526’da genişleterek Kanuni Sultan Süleyman’a sunduğu Kitâb-ı Bahriyye, Akdeniz’in kıyılarını, adalarını, limanlarını, akıntılarını ve tehlikeli yerlerini anlatan bir denizcilik kılavuzudur. Yüzlerce haritayla süslenen bu eser, dönemin denizcilerine pratik bir rehber olarak hazırlanmıştı.

Hint Okyanusu

İleri yaşında Mısır’da Hint kaptanı oldu ve Osmanlı donanmasıyla Kızıldeniz ve Basra Körfezi’nde Portekizlilere karşı savaştı. 1548’de Aden’i geri aldı, 1552’de Hürmüz’ü kuşattı. Seferin başarısız olması üzerine Kahire’de yargılanıp idam edildi.

Anılması

UNESCO, haritanın 500. yılı sebebiyle 2013’ü Pîrî Reis Yılı ilan etti. Türk Deniz Kuvvetleri’nin araştırma gemileri ve okulları bugün onun adını taşır.

Kaynakça

  • Pîrî Reis, Kitâb-ı Bahriyye, Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Denizcilik Müsteşarlığı yayını.
  • Afet İnan, Pîrî Reis’in Hayatı ve Eserleri, TTK.
  • Svat Soucek, Piri Reis and Turkish Mapmaking after Columbus, Nour Foundation.
Bu konuyu videoya dönüştürTarih Ajanı Studio, Pîrî Reis için kaynaklı senaryo, görsel ve seslendirme hazırlar.
Studio’da başla →